Câu trả lời là: Có.
Pin laptop hay điện thoại cũng hoạt động theo nguyên lý giống hệt.
Pin laptop hiện nay gần như đều là lithium-ion (hoặc lithium-polymer). Cơ chế hoàn toàn giống pin điện thoại, quạt sạc, đèn sạc và pin xe điện:
- Ion lithium di chuyển qua lại giữa anode và cathode để sạc/xả năng lượng.
- Có mạch bảo vệ (BMS) chống quá sạc, quá xả, quá nhiệt, ngắn mạch.
- Chỉ khác về kích thước, số lượng cell ghép lại và dung lượng (laptop thường 40–100 Wh, lớn hơn điện thoại nhưng nhỏ hơn nhiều so với xe điện).
Tóm lại, điện thoại – laptop – quạt/đèn sạc – xe điện đều dùng cùng họ pin lithium-ion, chỉ khác quy mô và độ phức tạp của hệ thống quản lý.
Tại sao máy bay hạn chế (và nhiều hãng cấm sử dụng) pin sạc dự phòng?
Tất nhiên, không phải cấm hoàn toàn mang theo, mà quy định rất chặt vì rủi ro cháy nổ của pin lithium-ion trong không gian máy bay. Lý do chính của việc hạn chế này là:
1. Nguy cơ thoát nhiệt (thermal runaway)
Pin lithium-ion nếu bị hỏng, va đập, quá nhiệt, chập mạch hoặc lỗi chất lượng có thể tự sinh nhiệt dây chuyền, cháy rất nóng, sinh khí độc và khó dập (giống như đã nói về pin xe điện, chỉ khác quy mô nhỏ hơn). Trên máy bay, đám cháy dù nhỏ cũng cực kỳ nguy hiểm vì không gian kín, khó thoát hiểm và khó chữa cháy.
2. Pin sạc dự phòng (power bank) rủi ro cao hơn pin trong máy
Pin điện thoại/laptop được gắn cố định trong thiết bị, có vỏ bảo vệ và BMS tích hợp tốt hơn.
Pin sạc dự phòng là pin rời (spare battery), dễ bị va đập, ngắn mạch nếu đầu cực không được bảo vệ, và nhiều loại giá rẻ chất lượng kém.
Thống kê gần đây cho thấy power bank là một trong những nguyên nhân gây sự cố khói/cháy trên máy bay nhiều nhất trong các thiết bị mang theo hành khách.
3. Quy định an toàn hàng không quốc tế (IATA/ICAO/FAA)
Pin sạc dự phòng phải để trong hành lý xách tay, tuyệt đối không được để hành lý ký gửi. Lý do: nếu cháy trong khoang hàng hóa, phi hành đoàn không thể tiếp cận và xử lý kịp. Trong cabin thì còn có thể phát hiện và dập sớm.
Giới hạn dung lượng: thường ≤ 100 Wh được mang tự do; 100–160 Wh cần xin phép hãng; trên 160 Wh bị cấm.
Nhiều hãng (kể cả Vietnam Airlines và hàng loạt hãng châu Á, châu Âu) đã cấm sử dụng hoặc sạc bằng pin sạc dự phòng trong suốt chuyến bay để giảm thêm rủi ro. Một số chỉ cho mang tối đa 1–2 cái và phải để ở vị trí dễ quan sát.
4. Thực tế sự cố
Đã có nhiều vụ pin sạc dự phòng bốc khói hoặc cháy trên máy bay (kể cả khi không đang dùng), buộc hạ cánh khẩn cấp hoặc sơ tán. Vì vậy các hãng siết quy định ngày càng chặt.
Tóm lại, pin laptop và điện thoại hoạt động giống các loại pin lithium-ion khác. Còn pin sạc dự phòng bị hạn chế trên máy bay chủ yếu vì nguy cơ cháy nổ khó kiểm soát trong môi trường bay, đặc biệt khi chúng là pin rời và dễ gặp sự cố hơn pin gắn sẵn trong điện thoại/laptop.
Khi đi máy bay, bạn nên kiểm tra dung lượng (Wh) trên vỏ pin sạc dự phòng và quy định cụ thể của hãng bay trước khi khởi hành.